l0stc0ntr0l

sören kierkegaard, korku ve titreme kitabında, ibrahim’in, oğlu ishak’ı tanrıya kurban edişini etik değerler üzerinden inceliyor. ibrahim’in ishak’a bıçağı çekiş anı korku ve titreme anıdır ve o anda ibrahim üzerinde etkili olan tek şey imanıdır. o bıçağın çekilmesi ve ishak’ın tanrı uğruna kurban edilmesiyle ibrahim’in imanının yüceliğinden şüphe duyamayız ibrahim'in bu ıstırabı çekişi ve yüceliği, sosyal değerlerin tipik örneği olmasının aksine, onu kendi toplumundan ve sosyal usullerinden çok radikal bir biçimde koparmaktadır. ibrahim çocuğunu geri kazanır ancak bu etik değerler açısından hiçbir zaman kabul edilemeyecek bir şeydir. ibrahim katil diyebiliriz, etik olarak ibrahim’in yaptığını anlayamayız. kendimizi onun yerine koyamayız. o genel olandan ayrılmıştır.
tanrılar adına ıstırap çekenlerin hikayelerini biliyoruz. trajik kahramanlardan birisi olan agamemnon, denizlerde rüzgar çıkması için kızını kurban etmesini söyleyen kahinin sözleriyle tanrıya kızını kurban vermiştir. bu yüzden ıstırap çekmiş olabilir, fakat agamemnon ile ibrahim farklıdır. agamemnon genelin sözleriyle, istekleriyle, dilekleriyle kızını kurban etmiştir, yani genel uğrunadır ıstırabı. fakat ibrahim’de böyle bir şey yoktur. ibrahim’in ki inancının sınanmasıdır. o agamemnon gibi etik içerisinde değil dışındadır. bizler kahramanlık gösterisi uğruna çocuklarından vazgeçen babalara hayran olabiliriz, onların acılarını anlayabiliriz veya onun yaptıklarını yargılayabiliriz. ibrahim’i ise asla anlayamayız. o imanının sınanmasında zaten etik olanı düşünmemektedir, onun davranışı kendisi içerisindedir, mahremdir. ibrahim hem kendisini hem de tanrıyı seviyor, toplum, etik değerler, ahlak bu durumda geçerli olmayan bir şeydir. agamemnon’un sevgisi ise tanrısına veya kendisine değil, genel olanadır.
ibrahim gibi meryem’e de bakabiliriz. o da yaşadıklarıyla acı çekmiştir. bir toplum içerisinde bakireyken hamile olmak, zamanında kimliğine yapıştırılan kötü kadın damgası, o toplum içinde o haliyle yaşadıklarına imanın kuvvetiyle karşı koyabilmiştir. meryem genel içerisinde değildir. ahlaken yargılanabilir bir konumdadır. meryem’in büyüklüğü, diğer kadınların arasında takdir edilebilir olmasından kaynaklanmaz. meryem’i düşünürken toplumsal ahlakın kriterlerini kabul edemeyiz. dile getirilemeyecek kriterler vardır. hem ibrahim’de hem de meryem’de sükunet yoktur, dehşet vardır. bununla birlikte ne isa’nın ne meryem’in ne de ibrahim’in insanların anlayışına veya onlar için ağlamalarına ihtiyaçları yoktur. çünkü onlar genelin anlayışının dışına çıkmışlardır.